ابن جوزى رحمه الله مي فرمايد: در تسميه شب قدر پنج قول ذکر شده است:

1- همانا آن شب داراى عظمت وبزرگی است، وگفته مى شود فلانى داراى بزرگی و عظمت است. قوله تعالى: "وما قدروا الله حق قدره" آنان آنگونه که شايسته است خدا را نشناختند.

2- همانا آن شب تنگ است، شبى است که بخاطر نزول فرشتگان در زمين، زمين بر آنان تنگ مى شود. قوله تعالى : "ومن قدر عليه رزقه" وآن کسى که رزق و روزى بر او تنگ شده است. (خليل ابن احمد).

3- قدر بمعناى حکم مى باشد. مثل اينکه بگوييم اشياء در آن اندازه گرفته مى شوند. (ابن قتيبة).

4- همانا کسى که قدر ومنزلتى ندارد، بخاطر عبادت و طاعت در شب قدر داراى ارزش ومنزلت " قدر" مى شود. ( أبوبکر الوراق).

5- براى اينکه در آن شب کتابى نازل شده است که داراى قدر و ومنزلت است، ودر آن شب رحمت وفرشتگانى که داراى قدر ومنزلت خاصى هستند نازل مى شود. (على ابن عبيد الله).

خداوند متعال شب قدر را در قرآن اينچنين توصيف کرده است: {إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُبَارَکةٍ إِنَّا کنَّا مُنْذِرِينَ (3) فِيهَا يُفْرَقُ کلُّ أَمْرٍ حَکيمٍ (4) أَمْرًا مِنْ عِنْدِنَا إِنَّا کنَّا مُرْسِلِينَ (5) رَحْمَةً مِنْ رَبِّک إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ}  الدخان: ٣ - ٦

علامه ابن عثيمين رحمه الله تعالى مى فرمايد: خداوند متعال شب قدر را مبارک توصيف کرده است، بخاطر زياد بودن خير وبرکت وفضل آن شب، واز برکات آن شب نزول قرآن در آن مى باشد، وخداوند متعال آن شب را به عنوان شبى که در آن هرگونه کار حکيمانه اى بيان ومقرر گشته توصيف کرده است، يعنى اينکه تمام اوامرى که از طرف خداوند متعال که در آن سال انجام مى گيرد، از ارزاق و عمرها وخير وشر وغيره، از لوح محفوظ به فرشتگانى که مسؤوليت نوشتن به عهده آنان است انتفال مى يابد، وبدون شک تمام اوامر وکارهاى پروردگار با حکمت ومحکم ومتقن مى باشد،که در آن هيچ نقص وخلل وجهل وباطل نمى باشد.

وشب قدر از شبهاى ماه رمضان مى باشد، بدليل فرموده الله سبحانه وتعالى:   {شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآَنُ} البقرة: ١٨٥

{لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْر} شب قدر شبى است که از هزار ماه بهتر است.

امام مجاهد رحمه الله مى فرمايد: قيام آن شب وعمل در آن بهتر از هزار ماه است که شب قدر در اين هزار ماه نباشد.

وامام ابن کثير رحمه الله مى فرمايد: واين قول که شب قدر بهتر از عبادت هزار ماهى که در آن شب قدر نيست. اختيار ابن جرير است واين قول صحيح وراجح مى باشد.

{تَنَزَّلُ الْمَلَائِکةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ کلِّ أَمْر} فرشتگان وجبرئيل در آن شب با اجازه پروردگارشان پياپی به سوى عبادت کنندگان شب زنده دار مى آيند براى هر گونه کارى که الله دستور داده باشد.

سيدنا أبو هريره رضي الله تعالى عنه مى فرمايد : تعداد فرشتگان شب قدر در زمين بيشتر از سنگ ريزه ها مى باشد، واين دلالت برکثرت رحمت وبرکت در اين شب مى باشد .

همانا نزول فرشتگان نزول رحمت وبرکت الهى است، همانطوريکه فرشتگان در موقع تلاوت قرآن وحلقه هاى علم نازل مى شوند وبالهايشان را براى طالب علم مي گسترانند .

اما مراد از روح در آيه، جبريل امين عليه السلام مى باشد، وآن از باب عطف خاص برعام مى باشد.

{سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ} آن شب شب سلامت ورحمت ودرود فرشتگان برمؤمنان شب زنده داراست تا طلوع صبح.

در معناى سلام در اين آيه دو قول مى باشد:

1- امام مجاهد رحمه الله مى فرمايد: در آن شب هيچ بيمارى ودردى صورت نمى گيرد، وهيچ شيطانى رها نمى شود.

2- ابن قتيبه رحمه الله مى فرمايد: همانا معناى سلام خير و برکت است.

علامه ابن عثيمين رحمه الله تعالى مى فرمايد: منظور از سلام يعنى اينکه شب قدر شب سلامتى براى مؤمنين از هر چيز مخوف وترسناک مى باشد، و بخاطر زياد بودن اشخاصى که از آتش جهنم آزاد مى شوند، واز عذاب آن نجات   مى يابند.

منظور از سلام يعنى اينکه شب قدر براى مؤمنين شب سلامتى مى باشد، از هر جيز مخوف وترسناک، بخاطر اينکه افراد زيادى در اين شب از آتش نجات مي يابند واز عذابش در امان مي مانند.

ومراد از {حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ} يعنى اينکه آن شب باطلوع فجر که انتهاى عمل وعبادت شب مى باشد پايان مى يابد.

فضايل شب قدر از خلال شرح سوره قدر

1-       نزول قرآن کريم که آن بعنوان معجزه جاويد بر رسول اکرم صلى الله عليه وسلم براى هدايت جهانيان مى باشد، وحجتى است بر معاندين.

2-همانا شبى است که در آن برکت ورحمت زياد مى باشد.

3- شبى است که در آن ارزاق وعمر وحوادث سال آينده مقدر ومشخص مى شود.

4- شبى است که عبادت در آن بهتر از هزارماه مى باشد.

5- شبى است که فرشتگان در آن نازل مى شوند، ونزول فرشتگان همراه با خير وبرکت ورحمت وآزاد شدن بندگان از آتش مى باشد.

6- همانا شبى است که در آن سلامتى از امراض وعقوبات مى باشد.

7-  وقيام آن شب سبب کفاره وبخشش گناهان گذشته مى شود.

رسول اکرم مى فرمايد: "من قام ليلة القدر إيمانا وإحتسابا غفر له ما تقدم من ذنبه" متفق عليه .

«هر کس شب قدر را بپا دارد در حالى که ايمان واميد اجر دارد گناهان گذشته او بخشيده مى شود» .

ليلة القدر در چه شبى است ؟

شب قدر از شبهاى ماه رمضان مى باشد، بدليل فرموده الله سبحانه وتعالى:   {شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآَنُ} البقرة: ١٨٥

جمهور علماء مى فرمايند: که شب قدر در دهه آخر ماه مبارک رمضان است، اما در چه شبى از دهه آخر مى باشد اختلاف کرده اند که مشهورترين آنها عبارتند از:

1- شب 21 و اين قول امام شافعى رحمه الله است.

2- شب 23 و اين قول بسيارى از صحابه و تابعين است .

3- شب 25 و27 و29 .

4- شب آخر رمضان است.

5- در دهه آخر است، اما در هر سال تغيير مى کند، يعنى اينکه احتمال دارد يک سال 21 وسال ديگر 25 وسال ديگر 23 باشد. واين قول ابى قلابه وغيره است، واين بعنوان صحيح ترين قول مى باشد.

ابن کثير رحمه الله تعالى: مى فرمايد از ابى قلابه روايت شده است که فرمود شب قدر در دهه آخر است وهر سال تغيير مى کند، واين قول صريح بزرگانى چون امام مالک وثورى وامام احمد واسحاق ابن راهويه وابو ثور و مزني و ابن خزيمه و ديگران مى باشد، و همچنين از امام شافعى رحمه الله تعالى روايت شده است. و الله اعلم

چگونگی احياى شب قدر

ام المومنین عائشة رضى الله تعالى عنها مى فرمايد: رسول اکرم صلى الله عليه وسلم هنگامى که وارد دهه آخر مى شد شب زنده دارى مى کرد، و خانواده اش را بيدار مى کرد، و کمربند خود را محکم مى کرد. (کنايه از دورى جستن از زنان، و به طور کلى از لذتهاى دنيوى دورى مى جست و به عبادت مشغول مى شد).

اعتکاف در شب قدر

از بهترين وسيله براى بدست آوردن ثواب و اجر شب قدر اعتکاف کردن يعنى ماندن در مسجد بقصد عبادت مى باشد، رسول اکرم صلى الله عليه وسلم دهه آخر رمضان را اعتکاف مى نمودند، و به قراءت قرآن ودعا ونيايش مشغول مى شدند، و متأسفانه از امروزه سنت اعتکاف (ماندن در مسجد بقصد عبادت) ترک شده است، در حاليکه رسول اکرم صلى الله عليه وسلم واهل بيتش وصحابه کرام رضوان الله تعالى عليهم اجمعين بر اين عبادت مواظبت مى کردند.

دعا در شب قدر

ابن کثير رحمه الله مى فرمايد: مستحب است که زياد به دعا ونيايش برداخته شود ومستحب است که اين دعا زياد خوانده شود اللهم انک عفو تحب العفو فاعف عني 

امام احمد رحمه الله از ام المؤمنين عائشة رضى الله عنها روايت کرده است که فرمود: اي رسول خدا اگر شب قدر را درک کردم چه دعايى بکنم فرمود : بگو :" اللهم انک عفو تحب العفو فاعف عني "

"پروردگارا همانا تو بخشنده اى و بخشش و گذشت را دوست دارى پس مرا ببخشاى."